Dil ve Konuşma Terapisti Ne Yapar? Terapistlerin Sorumlulukları Nelerdir?

Standard
Prof. Dr. Seyhun Topbaş Ofisinde

Dilkom müdürü Prof. Dr. Seyhun Topbaş

Dil ve Konuşma Terapisi mesleği biyomedikal bilimler, dil ve konuşma bozuklukları meslek bilimleri, klinik dilbilim, davranış bilimleri, halk sağlığı ve araştırma bilimlerini kapsayan disiplinlerarası ve çoklu-disiplinli bir bilim alanıdır. Dil ve konuşma bozuklukları (speech and language pathology) bilim alanının uygulama yetkisini sağlık personeli kapsamında tanımlanan dil ve konuşma bozuklukları uzmanı/patoloğu/terapisti meslek dalı temsil eder. Meslek adında bozukluk uzmanı, patolog, terapist terimleri kullanımı ülkelere göre farklılık göstermekle birlikte aynı anlamda kullanılmaktadır. Mesleki tanım, etik ve standartlar dünyadaki dil ve konuşma terapistleri meslek odalarını temsil eden Uluslararası Logopedi ve Foniatri Birliği (IALP-International Association for Logopedists and Phoniatrists), Avrupa Birliği üye ülkelerini temsil eden Avrupa Birliği Dil ve konuşma Terapistleri/Logopedi Birliği (CPLOL-Standing Liaison Committee of Speech and Language Therapists/Logopedists in the European Union), Amerikan Konuşma, Dil ve İşitme Birliği (ASHA-American Speech, Language and Hearing Association), Dil ve Konuşma Terapistleri Kraliyet Akademisi (RCSLT-Royal College of Speech and Language Therapists) tarafından ortaklaşa belirlenerek şöyle yapılmıştır (ASHA, 2003; CPLOL, 1993; IALP, 1998; RCSLT, 2003): “Dil ve konuşma terapisti/patoloğu insan iletişimi ve dil (lisan)-konuşma ile ilgilenir ve nedenlerine bakmaksızın çocuklarda, ergenlerde, yetişkinlerde ve yaşlılarda tüm ses, konuşma, yutma fonksiyonları ve dil (lisan) bozukluklarını tedavi eder. Dil ve konuşma terapisti/patoloğu, insan iletişimi ile ilgili bozuklukların yaşam boyu önlenmesi, ayırıcı tanısı, değerlendirmesi, tedavisi ve bilimsel incelemesinden sorumlu bir meslek erbabıdır.”

Ülkemizde Dil ve Konuşma Terapisi (Patolojisi) mesleği 6 Nisan 2011 tarih ve 6225 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 9 maddesi ile 11/4/1928 tarihli ve 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanuna eklenen Ek Madde 13, (d) bendi ile yasal zeminde sağlık meslek mensubu olarak tanımlanmıştır. Bu yasaya göre;

“d) Dil ve konuşma terapisti; dil ve konuşma terapisi alanında lisans eğitimi veren
fakülte veya yüksekokullardan mezun veya diğer lisans eğitimleri üzerine dil ve
konuşma terapisi alanında yüksek lisans veya doktora yapan, bireylerin ses, konuşma
ve dil bozukluklarının önlenmesi için çalışmalar yapan ve ilgili uzman tabip
tarafından teşhisi konulmuş yutkunma, dil ve konuşma bozukluklarının
rehabilitasyonunu sağlayan sağlık meslek mensubudur.”

Dil ve konuşma terapistinin yetkinlik alanları sağlık ve özel eğitim sektörleri
arasında bir köprü olarak çok yönlü sorumluluklar içeren geniş bir yelpazeye
yayılmıştır. Bu yükümlülükler, dil ve konuşma terapistinin yeterince donanımlı, hem
uygulamacı hem de araştırmacı kimliklerinin olmasını gerektirdiği için eğitimleri de
önem taşımaktadır. Bu nedenlerle söz konusu birlikler mesleki eğitime de bir standart
getirmişlerdir.

Görev, Yetki ve Sorumluluklar
a) Çocuk, ergen, yetişkin ve yaşlılarda insan iletişimini ilgilendiren tüm
bozuklukları önleme, ayırıcı-tanısını koyma ve müdahale (tedavi-
terapi-öğretim) programı hazırlayıp uygulamadan sorumludur:
•Artikülasyon (dudak-damak yarığı, serebral palsi v.b bağlı ya da
işlevsel gelişimsel yetersizlik, geç gelişme ya da nedeni belli olmayan)
ve diğer konuşma sesi bozuklukları
•Ses bozuklukları
•Özgül (spesifik) dil bozuklukları
•Dili yazarak ifade etmede karşılaşılan bozukluklar (disleksi,disgrafi,
disortografi) ile mantıksal işlemlemeyi/akıl yürütmeyi etkileyen
bozukluklar
•Özel gereksinimli, gelişimsel yetersiliği olan (otizm gibi) çocuklara
yönelik erken dil ve konuşma eğitimi ve terapisi
•İşitme kayıplı çocuklara ve edinilmiş işitme kaybı olan bireylere
konuşma ve dil terapisi
•Afazi (inme sonrası dil ve konuşma kaybı) ve diğer nörolojik kökenli
(dizartri, apraksi) konuşma ve dil bozukluklarını değerlendirme, terapi
•Yutma, yutkunma ve östaki borusunu etkileyen bozuklukların terapisi

•Larenjektomi, trakeoktomililerde konuşma terapisi
•Yaşlanmaya bağlı serebral bozuklukları (ALS, Parkinson, Alzheimer,
Demans v.b) olan bireylere iletişim terapisi
b) Yukarıda adı geçen bozuklukların değerlendirme sürecinde ilgili
uzmanlarla (KBB uzmanı, nörolog, odyolog, plastik cerrah, pediatyrist,
fizik tedavi uzmanı gibi) ekip çalışması ve yönlendirme yapar, takip eder
ve multidisipliner olarak çalışır.
c) Yukarıda adı geçen bozuklukları olan bireylerin ailelerine bozuklukları
önleme ve bozukluğu olan bireylerin rehabilitasyonu konularında
danışmanlık yapar.
d) Yukarıda adı geçen bozukluklar konusunda personel yetiştirme ve
hizmet içi eğitim programlarının hazırlanması ve uygulanmasında görev
alır.
e) Yukarıda adı geçen bozukluklar konusunda toplum duyarlılığını
arttırmakta görev alır.
f) Yukarıda adı geçen bozuklukların işlevsel değerlendirilmesinde ve
terapisinde eğitimini aldığı larengoskop, videolarengostroboskop,
nazoendoskop, videofloroskop, laringograf, vokastim, vitalstim,
nazometre, ses analiz ve görüntüleme yöntemleri gibi ve diğer cihaz ve
araçları kullanarak dil ve konuşma fonksiyonlarının klinik
değerlendirmesini yapar.
g) Hastanın tedavisi sırasında gelişimini ve terapiden sağladığı faydayı
belgelemek, takip etmek için kayıt tutar, terapi süreci boyunca
değerlendirme yapmak amacıyla veri toplar; sonuçlara uygun olarak
tedavi planını geliştirir ve değiştirir; tedavi sürecinin faydaları ve
kaydedilen gelişme ile ilgili sonuçları hasta ve yakınları ile yazılı
ve/veya sözlü olarak paylaşır.
h) Alternatif ve iletişimi destekleyici sistemler ve cihazlarını seçme,
önerme (örn. bilgisayarlı konuşma cihazları, trakeoözefageal,
larenjektomi protez benzeri konuşma aparatları) görevi yapar.

Dil ve Konuşma Terapisi Bölümü
Lisans programı
1) Temel Biyomedikal Bilimler Dersleri
Biyoloji, biyokimya, fizik, matematik; anatomi, embriyoloji, fizyoloji ve
sinir sistemi, kulak-burun-boğaz hastalıkları, çocuk sağlığı, gelişim
nörolojisi, yaşlılık bilimi, halk sağlığı, genetik, farmakoloji, ortodonti,
odyoloji.
2) Klinik Dilbilim ve Bilişsel Davranış Bilimleri Dersleri
Kuramsal, deneysel ve uygulamalı dilbilim, sesbilim, akustik, laboratuar,
klinik sesbilgisi, psikodilbilim, nörodilbilim, sosyodilbilim; psikoloji,
nöropsikoloji, bilişsel bilimler, aile danışmanlığı, özel eğitim v.b dersler.
3) Dil ve Konuşma Terapisi Meslek Bilimleri Dersleri
Ses, yutma, artikülasyon, afazi, akıcılık gibi dil ve konuşma bozuklukları,
foniyatri, enformatik, bilimsel etik, danışmanlık, özürlülük, eğitim ve
sağlık sistemlerinin organizasyonu ve yasal düzenlemeler, test,
değerlendirme ve terapi cihazları ve görüntüleme yöntemleri
(videofloroskopi, stroboskopi, nazometre v.b) gibi dersler.
4) Araştırma Becerileri Dersleri
Bilimsel araştırma yöntemleri, nitel, nicel ölçme ve değerlendirme
teknikleri, kanıta dayalı uygulama ve araştırma v.b
5) Klinik Uygulama-Pratik
6) Halk sağlığı

Dil ve konuşma terapistliği eğitiminin en temel özelliklerinden birisi de, aday
terapistlere kuramsal bilgileri klinik pratiğe uygulayabilme becerisinin
kazandırılmasıdır. Öğrencilerin edindikleri bilgileri mezun olmadan önce
uygulamaları için bölüm denetiminde Üniversite Hastaneleri, üniversite
merkezi ve/veya birimi yanı sıra bünyesinde uzman dil ve konuşma terapisti
bulunan diğer hastane ve rehabilitasyon merkezlerinde pratik imkanı
sağlanabilmelidir. Uygulama her yaştan (çocuk-ergen-yetişkin-yaşlı) bireylerle
ve tüm dil, konuşma ve yutma sorunlarını kapsayacak biçimde en az 400 saat
zorunlu ve ağırlıklı olarak son yılda yapılmalıdır.

Öğrenci alımı
Lisans eğitimine ÖSYM tarafından merkezi sınav ile gelen öğrenciler alınmalıdır. Programa “fen” puanıyla öğrenci alınmalı, kontenjan ilk beş yıl için 20-25 kişiyi geçmemelidir. Programa alınacak öğrenciler 1 yıl zorunlu hazırlık, 4 yıl lisans eğitimi almalıdır.

Öğretim elemanlarının nitelikleri:
Geleceğin dil ve konuşma terapistlerini yetiştirecek olan öğretim elemanlarının bu
alandaki mesleki bilgilere, bu mesleğin özelliklerine, amaçlarına, rolüne ve işlevlerine
ait derin bir bilgiye sahip olmaları gerekir. Dil ve Konuşma patolojisi ile ilgili meslek
bilimleri dersleri sadece yetkin ve kalifiye (bu alanda doktoralı) uzman dil ve
konuşma terapisti öğretim üyeleri tarafından verilmelidir. Öğrencilerin kliniklerdeki
uygulamaları ise, o kliniklerde bulunan yetkin ve yeterli klinik deneyime sahip dil ve
konuşma terapistleri tarafından gözetilmeli ve denetlenmelidir.

MEZUNİYET SONRASI ÇALIŞMA ALANLARI
Dil ve konuşma terapistleri tüm sağlık (kamu, özel, üniversite hastaneleri,
rehabilitasyon merkezleri, klinikler ve eğitim (özel eğitim merkezleri, okullar)
sektörlerinde iş imkanı bulabilirler. Ayrıca kendi özel kliniklerinde de serbest olarak
(hekim, odyolog, diş hekimi, fizyoterapistler gibi) mesleklerini icra edebilirler.
Akademik hayata ilgi duyan öğrenciler ABD ve Avrupa ülkelerinin önde gelen
üniversitelerinde lisansüstü araştırma yapma imkânına sahip olabilirler.

Seyhun Topbaş

Anadolu Üniversitesi, Dilkom sitesinden alıntıdır.

İlgili pdf dosyasına http://www.dilkom.anadolu.edu.tr/konusmaterapistligi.pdf bağlantısından erişebilirsiniz.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s